મોર બની થનગાટ કરે

ગીતની શરૂઆત રવીન્દ્રનાથ ટાગોરથી થાય છે. તેમની કવિતા “નવવર્ષા” ચોમાસાના પહેલા વરસાદને મોરની જેમ નાચતા હૈયાથી વધાવે છે. સૌરાષ્ટ્રના કવિ અને લોકસાહિત્યકાર ઝવેરચંદ મેઘાણીએ 1920માં કલકત્તામાં ટાગોરના નિવાસે તેમના કંઠે આ ગીત સાંભળ્યું હતું. ટાગોરના અવસાન પછી 1944માં મેઘાણીએ પોતાના સંગ્રહ રવીન્દ્ર-વીણામાં ચારણી ઢાળમાં તેનું મુક્ત ગુજરાતી રૂપાંતર પ્રગટ કર્યું.

પછી લોકગાયક હેમુ ગઢવીએ આ ગુજરાતી કવિતાને એ ઢાળ આપ્યો જેનાથી તે આજે ઓળખાય છે, અને એ રૂપમાં તે ગુજરાતનું લોકપ્રિય લોકગીત બન્યું. સંજય લીલા ભણસાલીના મનમાં એ જ રજૂઆત રહી ગઈ હતી.

ઓસમાણ મીરના અધિકૃત જીવનપરિચય મુજબ, આશરે અઢાર વર્ષ પહેલાં હેમુ ગઢવીના કંઠે આ ગીત સાંભળ્યું ત્યારથી ભણસાલી તેને પોતાની કોઈ ફિલ્મમાં લેવા ઇચ્છતા હતા. 2013માં DNAને ઓસમાણ મીરે કહ્યું હતું કે દિગ્દર્શકે તેમને લોકગીતો ગાતા સાંભળ્યા હતા અને પછી સંપર્ક કર્યો. અધિકૃત જીવનપરિચય ઉમેરે છે કે ભણસાલીએ તેમને યૂટ્યૂબ પર સાંભળ્યા, ઑડિશન વિના મુંબઈ બોલાવ્યા, અને ગીત બે ટેકમાં રેકોર્ડ થયું.

ફિલ્મમાં આ ગીત શરૂઆતના ટાઇટલ સાથે વાગે છે — ઓસમાણ મીર અને અદિતિ પૉલના સ્વરમાં. ભણસાલીએ ફિલ્મ માટે લોક-ઢાળને નવેસરથી ગોઠવ્યો, અને 4 ઑક્ટોબર 2013ના રોજ ઇરોસ મ્યુઝિકે રજૂ કરેલો સાઉન્ડટ્રેક શબ્દોનો શ્રેય ઝવેરચંદ મેઘાણીને અને સ્વરાંકનનો શ્રેય હેમુ ગઢવીને આપે છે.

ફિલ્મની રજૂઆત પહેલાં મેઘાણીના પૌત્ર પિનાકી મેઘાણીએ ગીતને “પરંપરાગત” ગણાવવા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. ઑક્ટોબર 2013માં ભણસાલી પ્રોડક્શન્સે ખાતરી આપી કે ફિલ્મની શરૂઆતની ક્રેડિટ્સમાં ઝવેરચંદ મેઘાણીનું નામ તેમની તસવીર સાથે મૂકાશે.

આ ગીતે ઓસમાણ મીરને 2014ના GiMA એવોર્ડ્સમાં ‘બેસ્ટ મ્યુઝિક ડેબ્યૂ’નું નામાંકન અપાવ્યું, અને ત્યારથી તે દરેક મંચ પર તેમની સાથે રહ્યું છે. 2018માં દિવ્ય ભાસ્કરે નોંધ્યું કે મુંબઈના એક ડાયરામાં તેમણે આ ગીત ઉપાડ્યું ત્યાં શ્રોતાઓએ નોટોનાં બંડલો ઉડાવ્યાં. 2014ના અમદાવાદના કાર્યક્રમની સમીક્ષામાં ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાએ તેને તેમનું સૌથી જાણીતું ગીત ગણાવ્યું.